Ticari Davalarda Arabuluculuk Zorunlu mudur?
Ticari Davalarda Arabuluculuk Zorunlu mudur?
Kısa Cevap: 7155 sayılı Kanun ile Türk Ticaret Kanunu'na eklenen 5/A maddesi uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talebine ilişkin ticari davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu şarta uyulmadan açılan dava, mahkemece davanın usulden reddiyle sonuçlanır.
Detaylı Açıklama
Zorunlu Arabuluculuğun Kapsamı
1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle, Türk Ticaret Kanunu m. 4 kapsamındaki ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu hâle gelmiştir. Bu düzenleme; mal ve hizmet bedeli alacakları, cari hesap alacakları, sözleşmeye aykırılıktan kaynaklanan tazminat talepleri, haksız rekabet nedeniyle tazminat istemleri gibi para alacağına yönelik ticari uyuşmazlıkların büyük bölümünü kapsar.
Buna karşılık, konusu para alacağı olmayan ticari davalar (örneğin bir sözleşmenin feshinin tespiti, haksız rekabetin men'i, şirket genel kurul kararının iptali gibi) zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır; bu davalar doğrudan mahkemeye açılabilir. Ayrıca kambiyo senetlerine özgü icra takipleri ve icra hukuk mahkemesindeki itiraz/şikâyet davaları da zorunlu arabuluculuk kapsamına girmez.
Arabuluculuk Sürecinin İşleyişi
Arabuluculuğa başvuru, Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı'na bağlı arabuluculuk bürolarına yapılır. Taraflar, listeye kayıtlı bir arabulucu üzerinde anlaşabilir; anlaşamazlarsa büro tarafından sistem üzerinden rastgele bir arabulucu atanır. Arabulucu, tarafları ilk toplantıya davet eder; toplantıya geçerli bir mazeret olmaksızın katılmayan taraf, dava açılması hâlinde yargılama giderlerinden sorumlu tutulur ve kısmen haklı çıksa da yargılama gideri kendisine yükletilebilir.
Arabuluculuk süreci, ticari davalarda başvuru tarihinden itibaren altı hafta içinde sonuçlandırılır; bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla iki hafta uzatılabilir. Taraflar anlaşırsa, düzenlenen anlaşma belgesi icra edilebilirlik şerhi alınarak ilam niteliğinde belge hâline gelebilir. Anlaşma sağlanamazsa, arabulucu bir son tutanak düzenler; bu tutanak dava dilekçesine eklenerek mahkemeye başvurulur.
Dava Şartına Uyulmamasının Sonucu
Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılması hâlinde, mahkeme bu hususu dava şartı olarak kendiliğinden (re'sen) inceler ve davayı usulden reddeder. Bu ret kararı, davacının hak kaybına uğramasını önlemek için genellikle kısa sürede verilir ve davacı, arabuluculuk sürecini tamamladıktan sonra yeniden dava açabilir. Ancak bu süreç zaman kaybına ve ek maliyete yol açacağından, dava açmadan önce arabuluculuk şartının gözden geçirilmesi büyük önem taşır.
İlgili Mevzuat Maddesi
Türk Ticaret Kanunu m. 5/A-1: "Bu Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır."
Bu hüküm, ticari uyuşmazlıkların mahkemeye taşınmadan, daha hızlı ve ekonomik şekilde çözülmesini teşvik etmek amacıyla getirilmiştir ve ticari hayatta önemli bir usul kuralı hâline gelmiştir.
Pratik Öneriler
Arabuluculuk sürecine iyi hazırlanılması, alacağın miktarını, dayanağını ve destekleyici belgeleri (fatura, sözleşme, yazışmalar) önceden toplamak, sürecin anlaşmayla sonuçlanma ihtimalini artırır. Ayrıca arabuluculukta varılan anlaşmalar, dava sürecine kıyasla çok daha hızlı sonuç verdiğinden, özellikle tahsilat öncelikli alacaklılar için etkili bir araçtır.
Dayanak Mevzuat
- Türk Ticaret Kanunu m. 5/A (Dava şartı arabuluculuk)
- 7155 sayılı Abonelik Sözleşmesinden Kaynaklanan Para Alacaklarına İlişkin Takibin Başlatılması Usulü Hakkında Kanun
- Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.