Şirket Ortaklığından Nasıl Çıkılır?
Şirket Ortaklığından Nasıl Çıkılır?
Kısa Cevap: Limited şirkette bir ortağın şirketten çıkması üç yoldan biriyle gerçekleşebilir: şirket sözleşmesinde ortaklara tanınmış bir çıkma hakkının kullanılması, genel kurulun oybirliği ile ortağın çıkmasına izin vermesi veya haklı sebeplerin varlığında ortağın mahkemeye başvurarak çıkmasına izin verilmesini istemesi. Anonim şirkette ise pay sahipliğinden çıkma, kural olarak sadece payın devri yoluyla gerçekleşir; kanun doğrudan bir 'çıkma hakkı' öngörmemiştir.
Detaylı Açıklama
Şirket Sözleşmesinde Tanınan Çıkma Hakkı
TTK m. 638/1 uyarınca, şirket sözleşmesi ortaklara şirketten çıkma hakkı tanıyabilir ve bu hakkın kullanılmasını belirli şartlara bağlayabilir. Bu durumda ortak, sözleşmede belirlenen şartları (örneğin belirli bir ihbar süresine uyma, belirli bir faaliyet süresinin tamamlanmış olması gibi) yerine getirerek tek taraflı irade beyanıyla şirketten çıkabilir; bu çıkma, kural olarak bir mahkeme kararına ihtiyaç göstermez, ancak ortağın alacağı ayrılma akçesinin hesaplanması genellikle uyuşmazlık konusu olur.
Genel Kurulun Oybirliğiyle İzin Vermesi
Şirket sözleşmesinde çıkma hakkı öngörülmemiş olsa da, tüm ortakların oybirliğiyle alacağı bir kararla, belirli bir ortağın şirketten çıkmasına izin verilmesi mümkündür (TTK m. 638/2 kıyasen genel esaslar). Bu yol, ortaklar arasında anlaşmazlık bulunmadığı, çıkışın karşılıklı mutabakatla gerçekleştiği hâllerde en hızlı ve en az maliyetli çözümdür.
Haklı Sebeple Mahkemeden Çıkma İzni İstenmesi
Ortak, şirket sözleşmesinde çıkma hakkı tanınmamış ve diğer ortaklardan oybirliği alınamıyor olsa da, haklı sebeplerin varlığı hâlinde mahkemeden şirketten çıkmasına izin verilmesini talep edebilir (TTK m. 638/3, m. 636/3 ile paralel). Haklı sebep olarak; diğer ortakların ciddi güven kırıcı davranışları, şirketin sürekli zarar etmesine rağmen kâr dağıtılmaması, yönetime katılımının fiilen engellenmesi, şirketin amacından sapması gibi durumlar gösterilebilir. Mahkeme, somut olayın özelliklerine göre haklı sebebin varlığını değerlendirir ve çıkmaya izin verirse, ortağın payının gerçek değeri üzerinden bir ayrılma akçesi belirler.
Çıkmanın Sonucu: Ayrılma Akçesi
Hangi yolla gerçekleşirse gerçekleşsin, şirketten çıkan ortağa, esas sermaye payının gerçek (rayiç) değerine karşılık gelen bir ayrılma akçesi ödenmesi gerekir (TTK m. 641). Ayrılma akçesinin miktarı konusunda anlaşmazlık varsa, bu bedel mahkemece bilirkişi incelemesi yaptırılarak belirlenir; şirketin sermayesinin korunması ilkesi gereği, bu ödemenin şirketin serbest malvarlığından (alacaklıları zarara uğratmayacak şekilde) yapılması gerekir.
Anonim Şirkette Durum: Çıkma Hakkı Yerine Pay Devri
Anonim şirkette kanun, limited şirketteki gibi doğrudan bir "çıkma hakkı" düzenlememiştir; pay sahibi, payını devrederek ortaklıktan ayrılır. Ancak bazı özel hâllerde (örneğin birleşme, bölünme işlemlerinde muhalif pay sahiplerine ayrılma akçesi ödenmesi -TTK m. 141- veya haklı sebeple fesih davası sonucunda mahkemenin ayrılma akçesi ödenmesine karar vermesi -TTK m. 531-) pay sahibine şirketten ayrılma imkânı tanınabilir.
İlgili Mevzuat Maddesi
Türk Ticaret Kanunu m. 638: "(1) Şirket sözleşmesi, ortaklara şirketten çıkma hakkını tanıyabilir, bu hakkın kullanılmasını belli şartlara bağlayabilir. (3) Her ortak, haklı sebeplerin varlığında, şirketten çıkmasına izin verilmesi için dava açabilir."
Bu madde, limited şirket ortaklarına tanınan çıkma imkânının üç ayrı hukuki temelini (sözleşmesel hak, oybirliği ile izin, mahkeme kararı) açıkça göstermektedir.
Dayanak Mevzuat
- Türk Ticaret Kanunu m. 638 (Limited şirkette ortaklıktan çıkma)
- Türk Ticaret Kanunu m. 641 (Ayrılma akçesi)
- Türk Ticaret Kanunu m. 636/3 (Haklı sebeple fesih ile ilişkisi)
- Türk Ticaret Kanunu m. 141, 531 (Anonim şirkette ayrılma akçesi hâlleri)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.