← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
Ticaret Hukuku

Mal Teslim Edilmezse Ticari Alıcı Ne Yapabilir?

Ticaret Hukuku

Mal Teslim Edilmezse Ticari Alıcı Ne Yapabilir?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: Satıcı malı zamanında teslim etmezse, alıcı öncelikle satıcıyı temerrüde düşürür (ifa günü belirliyse kendiliğinden, değilse ihtarla) ve ardından borcun aynen ifasını talep edebilir. Alıcı isterse, uygun bir ek süre vererek bu sürede de teslim gerçekleşmezse sözleşmeden dönebilir; her hâlde teslim gecikmesinden kaynaklanan zararının tazminini de talep edebilir.

Detaylı Açıklama

Satıcının Temerrüdü

Sözleşmede belirli bir teslim tarihi kararlaştırılmışsa, bu tarihin geçmesiyle satıcı kendiliğinden (ihtara gerek olmadan) temerrüde düşer. Teslim tarihi belirli değilse, alıcının satıcıya yazılı bir ihtar göndererek makul bir teslim süresi tanıması ve bu sürenin de geçmesi gerekir. Temerrüdün gerçekleşmesiyle birlikte alıcı, Türk Borçlar Kanunu'nun 117 ve devamı maddelerinde düzenlenen haklardan yararlanabilir.

Alıcının Seçimlik Hakları

Karşılıklı edimler içeren ticari satış sözleşmelerinde, satıcı temerrüde düştüğünde alıcı üç seçimlik haktan birini kullanabilir: Birincisi, ifaya ve geciken ifa nedeniyle oluşan zararın tazminine birlikte ilişkin talepte bulunmak (TBK m. 125/1). İkincisi, ifadan vazgeçerek derhal zararının tazminini istemek. Üçüncüsü ise, satıcıya uygun bir ek süre tanıyarak, bu süre içinde de ifa gerçekleşmezse sözleşmeden dönmek ve menfi zararının tazminini talep etmektir (TBK m. 125/2-3). Fesih bildiriminin tacirler arası ilişkide TTK m. 18/3'teki şekle (noter, taahhütlü mektup vb.) uygun yapılması gerektiği unutulmamalıdır.

İkame Mal Temini (Cover Alım)

Ticari hayatta sıkça başvurulan bir yol, alıcının satıcı temerrüde düştüğünde ihtiyacı olan malı başka bir tedarikçiden temin etmesidir. Bu durumda alıcı, ikame mal için ödediği ek bedel ile sözleşme bedeli arasındaki farkı, satıcıdan zarar olarak talep edebilir. Bu talebin kabul edilmesi için, ikame alımın piyasa koşullarına uygun ve makul bir sürede yapılmış olması gerekir; alıcının gereksiz yere yüksek fiyatlı bir alternatif seçmesi, zarar azaltma yükümlülüğüne aykırılık olarak değerlendirilebilir.

Fesih ve İadeler

Sözleşmeden dönülmesi hâlinde, taraflar aldıklarını geri vermekle yükümlü olur; alıcı henüz bedel ödemişse, ödediği bedelin faiziyle birlikte geri verilmesini talep edebilir. Ayrıca sözleşmenin ifa edilmemesi nedeniyle alıcının uğradığı doğrudan zararlar (örneğin üretim durması, müşteri kaybı) ispat edilebildiği ölçüde tazminat kapsamına girer.

İlgili Mevzuat Maddesi

Türk Borçlar Kanunu m. 125: "Temerrüde konu borç, karşılıklı borç yükleyen bir sözleşmeden doğmuşsa alacaklı, borçluya borcunu ifa etmesi için uygun bir süre verebilir veya bu süreyi tespit etmek üzere mahkemeye başvurabilir ya da durum ve koşullardan böyle bir sürenin verilmesinin gerekli olmadığı anlaşılıyorsa, derhâl ifa edilmesini isteyebilir. Belirlenen süre içinde edim yine ifa edilmemişse alacaklı, hâlâ ifayı ve gecikme tazminatını isteyebileceği gibi; ifadan vazgeçtiğini hemen bildirip, sözleşmenin müspet ihlalinden doğan zararın tazminini isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir."

Bu madde, ticari satışlarda teslim gecikmesine karşı alıcının elindeki hukuki araçları düzenleyen ana hükümdür.

Pratik Öneriler

Alıcının, satıcıya gönderdiği ek süre ihtarını yazılı ve tarihli olarak (noter kanalıyla veya taahhütlü mektupla) yapması, ileride dava açılması hâlinde temerrüdün ve dönme hakkının şartlarının gerçekleştiğini ispatlamasını kolaylaştırır.

Dayanak Mevzuat

  • Türk Borçlar Kanunu m. 117-126 (Temerrüt ve sonuçları)
  • Türk Borçlar Kanunu m. 125 (Karşılıklı borçlarda temerrüt)
  • Türk Ticaret Kanunu m. 18/3 (Fesih bildiriminin şekli)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.