İzale-i Şuyu (Ortaklığın Giderilmesi) Davası Nedir?
İzale-i Şuyu (Ortaklığın Giderilmesi) Davası Nedir?
Kısa Cevap: İzale-i şuyu (ortaklığın giderilmesi) davası, bir taşınmazda paylı veya elbirliği mülkiyeti bulunan paydaşlardan birinin, diğer paydaşlarla anlaşarak ortaklığı sona erdirememesi hâlinde açtığı ve taşınmazın aynen bölüşülmesi veya satış yoluyla paraya çevrilerek bedelin paylaştırılması sonucunu doğuran bir davadır. Dava, Sulh Hukuk Mahkemesi'nde, taşınmazın bulunduğu yerde ve tüm paydaşların (veya mirasçıların) taraf gösterilmesi şartıyla açılır; taraf teşkili sağlanmadan verilen kararlar, taraf olmayan paydaşları bağlamaz.
Detaylı Açıklama
Ortaklığın Giderilmesi Davasının Amacı
Paylı veya elbirliği mülkiyetine konu bir taşınmazda paydaşlar, taşınmazdan birlikte yararlanmak zorunda kalabilir; ancak bu durum uzun vadede çoğu zaman anlaşmazlıklara yol açar. Paydaşlardan biri ortaklığı sona erdirmek istediğinde, diğerlerinin rızası alınamıyorsa, TMK m. 698 uyarınca mahkemeden ortaklığın giderilmesini isteyebilir. Davanın amacı, paydaşlar arasındaki ortak mülkiyet ilişkisini sona erdirerek her paydaşın kendi payına karşılık gelen değeri -mümkünse aynen, değilse para olarak- elde etmesini sağlamaktır.
Davanın Açılacağı Mahkeme ve Taraf Teşkili
İzale-i şuyu davaları, taşınmazın bulunduğu yerdeki Sulh Hukuk Mahkemesi'nde açılır. Davada, taşınmazın tüm paydaşlarının (miras yoluyla intikal eden taşınmazlarda tüm mirasçıların) davaya taraf olarak gösterilmesi zorunludur; çünkü dava sonucunda verilecek karar, mülkiyet ilişkisinin tamamını etkileyecektir. Taraf teşkilinin tam olarak sağlanmaması, yani taşınmazda hak sahibi olan bir paydaşın davaya dâhil edilmemesi, bu paydaşın haklarını ihlal eder ve onun yönünden sonuç doğurmayan, yolsuz tescile yol açabilecek bir karara neden olabilir.
Aynen Taksim ve Satış Suretiyle Paylaştırma Seçenekleri
Mahkeme, öncelikle taşınmazın "aynen taksim" edilip edilemeyeceğini araştırır; yani taşınmazın fiziksel olarak paydaşların payları oranında bölünüp her birine ayrı bir parça verilmesinin mümkün olup olmadığını inceler. Taşınmazın niteliği (örneğin tek bir bağımsız bölüm, bölünemeyecek büyüklükte bir arsa) buna engelse veya paydaşlar aynen taksime razı değilse, mahkeme ortaklığın "satış suretiyle giderilmesine" karar verir; bu durumda taşınmaz açık artırmayla satılır ve elde edilen bedel paydaşlar arasında payları oranında paylaştırılır.
Yolsuz Tescil Riski ve Sonraki Davalar
Taraf teşkili sağlanmadan yürütülen bir ortaklığın giderilmesi davasında yapılan satış, davaya dâhil edilmeyen paydaşlar yönünden hukuken geçersiz sonuç doğurur. Bu paydaşlar, kendilerine karşı sonuç doğurmayan bir kararla yapılan satışın kendilerini bağlamadığını ileri sürerek, taşınmazın yolsuz tescil edildiği gerekçesiyle tapu iptal ve tescil davası açabilirler. Bu nedenle izale-i şuyu davası açılırken tapu kaydındaki tüm paydaşların ve miras durumunda tüm mirasçıların eksiksiz tespit edilmesi büyük önem taşır.
İlgili Mevzuat Maddesi
Türk Medeni Kanunu Madde 698: "Hukuki bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir. Paylaşmayı isteme hakkı, hukuki bir işlemle en çok on yıllık süre ile sınırlandırılabilir. Taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmeler, resmî şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir. Uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz."
2026 yılında yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi) ile, mülkiyetin tamamı mirasçılar tarafından miras yoluyla edinilmiş ve ortaklar dışında üçüncü kişilerin payı bulunmayan taşınmazlarda satış usulüne önemli bir yenilik getirilmiştir: bu hâllerde birinci artırma yalnızca malik mirasçılar arasında ve muhammen kıymetin %100'ünden başlayan bir teklifle, bir defaya mahsus yapılmakta; bu bedelle alıcı çıkmazsa satış genel usule dönerek ikinci artırmada taban %50'ye inmektedir. Bu düzenleme, mirasçılar arasındaki satışlarda üçüncü kişilerin düşük bedelle taşınmaza girmesini önlemeyi amaçlamaktadır.
Yargıtay Uygulamasından Bir Örnek
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2011/934 E., 2011/3051 K. sayılı kararına konu olayda, bir kısım mirasçılar, diğer bazı mirasçıları davaya taraf göstermeden ortaklığın giderilmesi davası açmış ve taşınmaz cebri satış yoluyla davalı adına tescil edilmişti. Davaya taraf gösterilmeyen mirasçılardan birinin temyizi üzerine karar önce usuli eksiklik nedeniyle bozulmuş, bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılamada ise satış talebi bu kez satış memurluğunca reddedilmişti. Yargıtay, taraf teşkili sağlanmadan verilen ilk ortaklığın giderilmesi kararının, davada yer almayan mirasçıları bağlamayacağını, bu nedenle söz konusu karara dayanılarak yapılan cebri satış ve tescilin "yolsuz tescil" niteliğinde olduğunu belirterek, davaya taraf gösterilmeyen mirasçıların TMK m. 1024-1025 uyarınca her zaman tapu iptal ve tescil davası açabileceğine hükmetmiştir. Bu karar, izale-i şuyu davalarında taraf teşkilinin ne denli belirleyici olduğunu açıkça göstermektedir.
Dayanak Mevzuat
- Türk Medeni Kanunu m. 698-699 (Ortaklığın giderilmesi)
- Türk Medeni Kanunu m. 1024-1025 (Yolsuz tescil ve düzeltme davası)
- 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi - mirasçılar arası artırma usulü, 2026)
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 12 (Yetkili mahkeme)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.