İşyerinde Devamsızlık Nedeniyle İşten Çıkarma Şartları Nelerdir?
İşyerinde Devamsızlık Nedeniyle İşten Çıkarma Şartları Nelerdir?
Kısa Cevap: 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25/II-g bendine göre işçinin izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın art arda iki iş günü, bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü ya da bir ayda üç iş günü işe gelmemesi, işverene haklı nedenle derhal fesih hakkı verir. Bu hak, fesih nedeninin öğrenildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde kullanılmak zorundadır.
Detaylı Açıklama
Devamsızlık Hâllerinin Üç Görünümü
İş Kanunu'nun 25. maddesinin II/g bendine göre işverene haklı nedenle derhal fesih hakkı veren devamsızlık, üç şekilde ortaya çıkabilir: işçinin izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki iş günü işe gelmemesi; bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü işe gelmemesi; ya da bir ayda toplam üç iş günü işe gelmemesidir. Bu üç hâlden herhangi birinin gerçekleşmesi, işverene derhal ve tazminatsız (kıdem ve ihbar tazminatı ödemeksizin) fesih hakkı tanır.
Devamsızlığın "Haklı Bir Sebebe Dayanmaması" Şartı
Devamsızlık fesih sebebi oluşturabilmesi için işçinin işe gelmemesinin haklı bir sebebe dayanmaması gerekir. İşçinin raporlu olması, yakınının vefatı, mahkeme celbi gibi belgelenebilir mazeretleri varsa, bu durum devamsızlık sayılmaz. İşveren, işçiden devamsızlığının nedenini açıklaması için ihtarname göndererek makul bir süre vermeli; işçi geçerli bir mazeret ve belge sunarsa fesih hakkı kullanılamaz. Uygulamada Yargıtay, işverenin işçinin mazeretini araştırma konusunda belirli bir özen göstermesini beklemektedir.
Devamsızlığın Tutanakla Tespiti
İşveren, işçinin işe gelmediği her günü ayrı ayrı tutanakla tespit etmeli; tutanaklarda tarih, saat ve mümkünse tanık imzaları bulunmalıdır. Devamsızlık tutanaklarının işyerinde düzenli ve zamanında tutulmamış olması, fesih sırasında işverenin ispat yükünü zorlaştırır. İşçinin devamsızlığının yalnızca sözlü beyanla veya geriye dönük olarak hazırlanan tutanaklarla ispatı, mahkemece yeterli bulunmayabilir.
Hak Düşürücü Süre: Altı İş Günü
İş Kanunu'nun 26. maddesine göre, haklı nedenle derhal fesih hakkı, fesih nedeninin öğrenildiği tarihten itibaren altı iş günü ve her hâlükârda olayın gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Devamsızlık sürekli nitelikte olduğundan, bu süre devamsızlığın son günden itibaren işlemeye başlar. Süresi içinde kullanılmayan fesih hakkı düşer; işveren bu durumda ancak geçerli nedenle (bildirim süreli) fesih yapabilir, haklı nedenle derhal fesih hakkını kaybeder.
Devamsızlık Feshinde Savunma Alınır mı?
Devamsızlık, İş Kanunu m. 25/II kapsamında haklı nedenle derhal fesih hâllerinden biri olduğundan, kural olarak m. 19'daki savunma alma zorunluluğu bu fesih türünde uygulanmaz. Bununla birlikte Yargıtay, işverenin işçinin devamsızlığının haklı bir nedene dayanıp dayanmadığını araştırma yükümlülüğü bulunduğunu, bu nedenle uygulamada ihtarname göndererek işçiden açıklama istemenin, olası bir ispat tartışmasında işveren açısından güvenli bir yol olduğunu kabul etmektedir.
Devamsızlık Nedeniyle Fesihte Kıdem ve İhbar Tazminatı
Devamsızlık nedeniyle İş Kanunu m. 25/II-g uyarınca yapılan haklı fesihte işveren, işçiye ihbar tazminatı ödemez; çünkü bu fesih türü işçinin kusuruna dayanan derhal fesih hâllerindendir. Kıdem tazminatı açısından da aynı sonuç geçerlidir: devamsızlık, işçinin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışı niteliğinde kabul edildiğinden, 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca kıdem tazminatı hakkı da doğmaz. Bu nedenle devamsızlık iddiasına dayalı fesihlerde işçi için risk yüksektir; işçinin mazeretini zamanında ve belgeyle işverene bildirmesi büyük önem taşır.
İşçinin Devamsızlığa Karşı Açabileceği Dava
Devamsızlık nedeniyle feshedilen ve iş güvencesi kapsamında olan işçi, feshin aslında haklı bir mazerete dayandığını ileri sürerek işe iade davası açabilir; bu davada ispat yükü, devamsızlığın gerçekten haklı sebepsiz olduğunu göstermek bakımından işverendedir. İş güvencesi kapsamı dışındaki işçi ise doğrudan kıdem ve ihbar tazminatı alacağı davası açarak, devamsızlığının mazeretli olduğunu ispatlamaya çalışabilir. Her iki dava türünde de işçinin mazeretini gösteren sağlık raporu, resmî belge veya tanık beyanları belirleyici rol oynar.
Devamsızlık ile İzinsiz İşyerini Terk Etme Arasındaki Fark
Devamsızlık, işçinin işe hiç gelmemesini ifade ederken, işyerini izinsiz terk etme ise işçinin işe gelip mesai saatleri içinde işverenin izni olmadan işyerinden ayrılmasıdır; bu ikisi farklı fesih gerekçeleridir ve aynı tutanakla karıştırılmamalıdır. İşyerini terk de İş Kanunu m. 25/II kapsamında değerlendirilebilir, ancak işverenin bu durumu da ayrı ayrı ve somut biçimde tutanakla tespit etmesi, hangi tarihte ve hangi saatlerde işçinin işyerinde bulunmadığını kayıt altına alması gerekir. Devamsızlık tutanaklarının gün bazında değil toplu ve geriye dönük olarak hazırlanması, işverenin ispat gücünü ciddi ölçüde zayıflatır.
İlgili Mevzuat Maddesi
4857 sayılı İş Kanunu Madde 25/II-g: "İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi."
Dayanak Mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II-g (Devamsızlık nedeniyle haklı fesih)
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 26 (Hak düşürücü süre)
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 19 (Sözleşmenin feshinde usul)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.