İşçi Alacakları İçin Arabuluculuk Zorunlu mudur?
İşçi Alacakları İçin Arabuluculuk Zorunlu mudur?
Kısa Cevap: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesine göre bireysel veya toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan işçi ve işveren alacağı, tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabulucuya başvurmadan doğrudan açılan dava, mahkemece dava şartı yokluğundan usulden reddedilir; buna karşılık iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ve rücu davaları bu zorunluluğun dışındadır.
Detaylı Açıklama
Zorunlu Arabuluculuğun Kapsamı
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesine göre, kanuna veya bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması bir dava şartıdır. Bu kapsamda kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma ücreti, yıllık izin ücreti, ücret alacağı, kötüniyet tazminatı ve işe iade talepleri gibi pek çok işçilik alacağı davası, önce arabuluculuk sürecinden geçirilmek zorundadır.
Arabulucuya Başvuru Usulü
Arabuluculuk başvurusu, işçinin veya işverenin ikametgahının ya da işin yapıldığı yerin bağlı olduğu adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapılır; büro bulunmayan yerlerde görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne başvuru yapılabilir. Arabulucu, tarafları makul bir sürede bir araya getirerek anlaşmaya varıp varamadıklarını tespit eder. Taraflar isterlerse avukatlarıyla, isterlerse bizzat veya yetkili bir temsilciyle sürece katılabilir; avukatla temsil arabuluculukta zorunlu değildir.
Arabuluculukta Anlaşma Sağlanması ve Sağlanamaması
Taraflar arabuluculukta anlaşırsa, düzenlenen anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge sayılır ve icra edilebilir hâle gelir; bu durumda dava açmaya gerek kalmaz. Anlaşma sağlanamazsa arabulucu, son tutanağı düzenler; davacı bu tutanağın aslını veya arabulucu onaylı bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Son tutanağın eklenmemesi hâlinde mahkeme, davacıya bir haftalık kesin süre vererek tutanağın tamamlanmasını ister; bu süre içinde de eksiklik giderilmezse dava usulden reddedilir.
Arabuluculuk Zorunluluğunun İstisnaları
Arabuluculuk, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ve bu nedenlerle açılan rücu davaları için zorunlu değildir; bu davalar doğrudan iş mahkemesinde açılabilir. Bu istisna, iş kazası mağduru işçi veya mirasçılarının zarar görmüş olduğu bir durumda tazminat taleplerini doğrudan ve daha hızlı biçimde mahkemeye taşıyabilmesini sağlamak amacını taşır. Ayrıca toplu işten çıkarmanın usulüne ilişkin bazı özel düzenlemeler de farklı dava şartlarına tabi olabilir.
Arabuluculuğun Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Sürelere Etkisi
Arabulucuya başvurulması, zamanaşımını keser ve hak düşürücü süreleri durdurur; bu süreler, arabuluculuk faaliyetinin anlaşmazlıkla sonuçlandığının tarafa bildirildiği tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar. İşe iade davalarında bir aylık dava açma süresi de arabulucuya başvurulan tarihten itibaren durur ve anlaşmazlık tutanağının düzenlendiği tarihten sonra kalan sürenin tamamlanmasıyla yeniden işlemeye başlar.
Arabuluculuk Görüşmelerinin Gizliliği ve Dava Dosyasına Etkisi
Arabuluculuk sürecinde taraflarca yapılan açıklamalar, öneriler ve kabul edilmeyen teklifler gizlidir; bu bilgiler sonrasında açılacak davada taraflar aleyhine delil olarak kullanılamaz ve tanık olarak dinletilemez. Bu gizlilik ilkesi, tarafların arabuluculukta dürüst ve esnek bir tutum sergileyebilmesini sağlamak amacını taşır. Son tutanakta sadece arabuluculuğun sonuçsuz kaldığı belirtilir, görüşmelerin içeriğine ilişkin bir bilgi tutanağa yazılmaz. Arabulucu, taraflarca açıkça yetkilendirilmediği sürece görüşme içeriğini hiçbir şekilde açıklayamaz.
Arabuluculuk Ücretinin Taraflara Yansıması
Arabuluculuk görüşmelerinin ilk iki saatine ait ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; görüşmelerin üçüncü saatinden itibaren oluşan ücret ise taraflarca eşit olarak ödenir, taraflar arasında farklı bir anlaşma yoksa. Anlaşmayla sonuçlanan arabuluculukta ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit paylaşılır ve bu ücret genellikle anlaşma tutarına göre Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'nden belirlenir. Anlaşmaya varılamazsa ve dava açılırsa, arabuluculuk ücreti yargılama giderleri içinde davayı kaybeden tarafa yükletilebilir.
Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İcra Edilebilirliği
Taraflar arabuluculukta anlaşmaya varırlarsa, düzenlenen anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesini arabulucudan talep edebilir; bu şerhi içeren belge, ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icra takibine konu edilebilir, ayrıca bir dava açılmasına veya mahkemeden onay alınmasına gerek kalmaz. İşverenin anlaşma belgesinde kararlaştırılan ödemeyi süresinde yapmaması hâlinde işçi, bu belgeye dayanarak doğrudan icra dairesine başvurabilir; bu durum, arabuluculuğun işçi açısından hızlı ve güvenceli bir tahsil yolu sunmasını sağlar.
İlgili Mevzuat Maddesi
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Madde 3/1: "Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır."
Dayanak Mevzuat
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 (Dava şartı olarak arabuluculuk)
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 20 (İşe iade davasında arabuluculuk)
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.