← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
İdare Hukuku

İmar Para Cezasına Karşı Dava Nasıl Açılır?

İdare Hukuku

İmar Para Cezasına Karşı Dava Nasıl Açılır?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: İmar para cezaları, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinde ayrıntılı biçimde düzenlenmiş olup, yapının inşaat alanı, sınıfı, bulunduğu bölgenin niteliği ve aykırılığın türüne göre farklı oranlarda hesaplanır. Bu cezalara karşı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun genel usulünden farklı olarak idari yargı yolu açıktır; ceza kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir.

Detaylı Açıklama

İmar Para Cezasının Hesaplanma Yöntemi

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi, imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hâllerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince karara bağlanmak üzere, sorumlular hakkında idari para cezası uygulanmasını öngörür. Ceza; yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre hesaplanır ve kanunda belirtilen asgari tutarın altında olamaz. Hesaplamada, yapının inşaat alanı esas alınarak Bakanlıkça belirlenen yapı sınıf ve gruplarına göre metrekare başına bir birim ceza belirlenir; ardından yapının ruhsatsız olması, afet riski taşıyan bir alanda bulunması, kamu hizmet alanına isabet etmesi gibi ağırlaştırıcı unsurlara göre bu tutara ilave yüzdesel artırımlar uygulanır.

Ceza miktarları, her takvim yılı başında bir önceki yıla ilişkin yeniden değerleme oranında artırılarak güncellenir; bu nedenle aynı nitelikteki aykırılık için farklı yıllarda farklı ceza tutarları uygulanabilir.

Cezanın Muhatapları

İmar para cezası, aykırılığın niteliğine göre yapı sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesule ayrı ayrı olarak kesilebilir; her bir sorumlu, üstlendiği sorumluluk oranında cezadan müstakilen sorumludur. Uygulamada sıkça karşılaşılan bir uyuşmazlık konusu, yapı sahibi olmayan ancak tapuda kayıtlı önceki malike veya kiracıya kesilen cezalardır; bu gibi durumlarda cezanın gerçek sorumluya (fiilen inşaatı yaptıran veya aykırılığı oluşturan kişiye) yöneltilip yöneltilmediği davada öncelikle incelenir.

İdari Yargı Yolu ve Dava Süreci

5326 sayılı Kabahatler Kanunu kapsamındaki genel idari para cezalarının aksine, imar para cezalarına karşı adli yargıdaki sulh ceza hâkimliği değil, idari yargı yolu açıktır; bu cezalara karşı dava, kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde yetkili idare mahkemesinde açılır. Dava dilekçesinde, cezanın hesaplanma yönteminde hata bulunup bulunmadığı (yanlış yapı sınıfı uygulanması, aykırılık oranının hatalı belirlenmesi gibi), cezanın doğru kişiye kesilip kesilmediği ve on iş günlük karar verme süresine uyulup uyulmadığı gibi hususlar üzerinde durulmalıdır.

Ceza miktarının yüksekliği ve tahsilinin ilgiliye ağır bir mali yük getirmesi ihtimaline karşı, dava dilekçesinde ayrıca yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

Erken Ödeme ve Aykırılığın Giderilmesi İndirimi

Kanun'da, idari para cezasının tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilerek yapının mevzuata uygun hâle getirilmesi hâlinde, aykırılığa konu alanın değerine göre ilave edilen belirli ceza kalemlerinin tahsil edilmeyeceğine ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. Bu nedenle, ceza kesildikten sonra yapıyı ruhsata uygun hâle getirmenin mümkün olduğu durumlarda, dava açmadan önce bu yolun maliyet ve sonuçlarının da değerlendirilmesi faydalı olur.

İlgili Mevzuat Maddesi

3194 sayılı İmar Kanunu Madde 42/2 (özet): Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapıların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, kanunda belirtilen asgari tutardan az olmamak üzere hesaplanan idari para cezaları uygulanır.

Bu hüküm, imar para cezasının sabit bir miktar olmadığını, somut olayın özelliklerine göre değişen, çok değişkenli bir hesaplama sonucunda belirlendiğini göstermektedir; bu çok değişkenlilik, davalarda hesaplama hatalarının sıkça gündeme gelmesine yol açar.

Dayanak Mevzuat

  • 3194 sayılı İmar Kanunu m. 42 (İdari para cezaları)
  • 3194 sayılı İmar Kanunu m. 32 (Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar)
  • İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 (Dava açma süresi)
  • 213 sayılı Vergi Usul Kanunu mükerrer m. 298 (Yeniden değerleme oranı)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.