Çek Protestosu ve Karşılıksız Çek Suçu Nedir?
Çek Protestosu ve Karşılıksız Çek Suçu Nedir?
Kısa Cevap: Bir çek, ibraz süresi içinde bankaya sunulduğunda hesapta yeterli karşılık bulunmaması halinde 'karşılıksızdır' işlemi yapılır. Bu durum, çeki düzenleyen kişi için hem icra yoluyla alacağın tahsiline hem de 5941 sayılı Çek Kanunu uyarınca hamilin şikayeti üzerine adli para cezası ve çek düzenleme yasağı gibi cezai sonuçlara yol açar. Şikayet hakkı, çekin karşılıksız çıktığının öğrenilmesinden itibaren üç ay, her halde bir yıl içinde kullanılmalıdır.
Detaylı Açıklama
Karşılıksız Çek İşleminin Oluşması
Çek, kanunen bir ödeme aracı olup, üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde (genellikle on gün, altmış beş gün veya diğer sürelerde, çekin düzenlendiği ve ödeneceği yere göre değişir) bankaya ibraz edilmesi gerekir. Banka, çek hesabındaki bakiyenin çek bedelini karşılamadığını tespit ederse "karşılıksızdır" işlemi yapar; bu işlem çekin arka yüzüne veya ayrı bir belgeye kaydedilerek çek hamiline bildirilir.
Karşılıksız Çek Keşide Etme Suçu
5941 sayılı Çek Kanunu, "karşılıksızdır" işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikayeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak ayrı ayrı olmak kaydıyla binbeşyüz güne kadar adli para cezası öngörmüştür. Bu ceza, hapis cezası değil adli para cezasıdır; ancak hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi halinde, kanunda belirtilen usule göre hapsen tazyik uygulanabilir. Birden fazla çek düzenlenmişse her bir çek bağımsız bir suç oluşturur ve cezalar toplanabilir.
Şikayet Hakkı ve Süresi
Karşılıksız çek suçunun soruşturulması, çek hamilinin şikayetine bağlıdır; savcılık resen soruşturma başlatamaz. Şikayet hakkı, çekin karşılıksız olduğunun öğrenilmesinden itibaren üç ay, her halde çekin düzenleme tarihinden (veya ibraz süresinin bitiminden) itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Bu süreler geçtikten sonra yapılan şikayet, hak düşürücü süre nedeniyle işleme alınmaz.
Çek Düzenleme ve Çek Hesabı Açma Yasağı
Karşılıksız çek keşide eden kişi hakkında, cezai yaptırımın yanında ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilir. Bu yasak, mahkeme kararıyla uygulanır ve kişinin belirli bir süre çek keşide edememesi ve yeni çek hesabı açtıramaması sonucunu doğurur; yasağın kaldırılması için kanunda belirtilen şartların (örneğin çek bedelinin ödenmesi) yerine getirilmesi gerekir.
İcra Takibi ile Cezai Sorumluluğun Birlikte Yürümesi
Karşılıksız çek, aynı zamanda bir kambiyo senedi olduğundan, hamil bu çeke dayanarak kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi başlatabilir. İcra takibi ile cezai şikayet birbirinden bağımsız yollardır; hamil hem icra takibi yaparak alacağını tahsil etmeye çalışabilir hem de aynı zamanda ceza şikayetinde bulunabilir. Çek bedelinin sonradan ödenmesi, açılmış olan icra takibini sona erdirir ancak devam eden cezai süreci de etkileyebilir; bedelin tam ödenmesi halinde kovuşturma aşamasında dava düşebilir.
Çek Protestosu ile Karşılıksız İşlem Arasındaki Fark
"Çek protestosu" kavramı daha çok bono ve poliçelerde (genel kambiyo senetlerinde) ödenmemenin resmi olarak tespit edilmesi için noter aracılığıyla yapılan bir işlemi ifade eder; çeklerde ise protesto yerine bankanın "karşılıksızdır" işlemi, çekin ödenmediğini resmi olarak belgeleyen ve icra takibi ile cezai şikayet için temel oluşturan işlemdir.
İlgili Mevzuat Maddesi
5941 sayılı Çek Kanunu Madde 5: "Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak 'karşılıksızdır' işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur."
Bu hüküm, karşılıksız çek keşide etmenin Türk hukukunda hapis cezası yerine adli para cezası ile cezalandırılan, ancak hamilin şikayetine bağlı ve her çek için ayrı ayrı uygulanan bir suç olduğunu göstermektedir.
Dayanak Mevzuat
- 5941 sayılı Çek Kanunu m. 5 (Karşılıksız çek keşide etme suçu)
- 5941 sayılı Çek Kanunu m. 3 (Çekin ibrazı ve bankanın sorumluluğu)
- İcra ve İflas Kanunu m. 167-168 (Çeke dayalı kambiyo senetleri icra takibi)
- Türk Ticaret Kanunu m. 780 vd. (Çekin şekil şartları)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.