← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
Ticaret Hukuku

Ayıplı Mal Tesliminde Tacirin Hakları Nelerdir?

Ticaret Hukuku

Ayıplı Mal Tesliminde Tacirin Hakları Nelerdir?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: Türk Borçlar Kanunu m. 227 uyarınca ayıplı mal teslim alan alıcı; sözleşmeden dönme, bedelde ayıp oranında indirim isteme, satıcıdan ücretsiz onarım talep etme veya imkân varsa ayıpsız misli bir mal ile değiştirilmesini isteme haklarından birini seçimlik olarak kullanabilir. Ticari satışlarda bu hakların kullanılabilmesi, TTK m. 23'teki süresinde muayene ve ihbar yükümlülüğüne bağlıdır.

Detaylı Açıklama

Ayıp Kavramı ve Türleri

Satılan malın, sözleşmede belirtilen nitelikleri taşımaması veya objektif olarak beklenebilecek olağan kullanım amacına uygun olmaması ayıp olarak tanımlanır. Ayıp; açık ayıp (teslim anında gözle görülebilir) veya gizli ayıp (kullanım sırasında ortaya çıkan) şeklinde olabilir. Ticari satışlarda alıcının, teslim aldığı malı derhâl incelemesi beklendiğinden, açık ayıpların bu inceleme sırasında fark edilip bildirilmesi gerekir; gizli ayıplar ise ortaya çıktığı anda hemen bildirilmelidir.

Alıcının Seçimlik Hakları

TBK m. 227 uyarınca alıcı, ayıplı mal karşısında dört seçimlik haktan birini kullanabilir: Sözleşmeden dönerek bedelin geri verilmesini istemek; malı elinde tutup ayıp oranında bedelde indirim yapılmasını istemek; imkân varsa ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini istemek; veya satıcıdan ayıbın makul bir sürede ve ücretsiz olarak onarılmasını istemek. Bu haklara ek olarak, ayıp nedeniyle uğradığı diğer zararların (örneğin üretim kaybı) tazminini de talep edebilir, ancak bunun için satıcının kusurlu olması gerekir.

Ticari Satışlarda Süre Sınırlaması

Alıcının bu haklardan yararlanabilmesi, TTK m. 23 uyarınca malı süresinde muayene edip ayıbı satıcıya uygun bir süre içinde bildirmiş olmasına bağlıdır. Açık ayıplarda bu bildirimin, malın teslim alınmasından sonra işin normal akışına göre mümkün olan en kısa sürede yapılması gerekir; bu süre somut olaya göre günler, hatta bazı mallarda saatler mertebesinde olabilir. Gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın fark edildiği andan itibaren derhâl yapılmalıdır. Bu süreler kaçırılırsa, alıcı ayıba dayalı haklarını kural olarak kaybeder; yalnızca satıcının kasıtlı olarak ayıbı gizlemiş olduğu hâllerde süreler alıcı aleyhine işletilmez (TBK m. 231).

Zamanaşımı Süresi

Ayıba karşı tekeffül davalarında genel zamanaşımı süresi, malın teslim tarihinden itibaren iki yıldır (TBK m. 231); ancak satıcı ağır kusurlu veya hileli davranmışsa bu süre uygulanmaz, genel zamanaşımı süreleri geçerli olur. Taşınmazlarda bu süre beş yıldır.

İlgili Mevzuat Maddesi

Türk Borçlar Kanunu m. 227/1: "Alıcı, satılanı ayıplı olarak kabul etmişse, aşağıdaki seçimlik haklardan birini kullanabilir: 1. Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme. 2. Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinde indirim isteme. 3. İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir benzeri ile değiştirilmesini isteme. 4. Aşırı bir güçlük bulunmadıkça, satılanın ücretsiz onarılmasını isteme."

Bu madde, ticari ve adi satışlarda ayıplı mal karşısında alıcıya tanınan temel hakları ortaya koymaktadır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

Alıcının hangi seçimlik hakkı kullanacağını belirlerken, ticari ilişkinin sürekliliği (satıcıyla ileride de çalışma ihtimali), malın tedarik güçlüğü ve ekonomik durumu dikkate alınmalıdır. Bildirimin tarihli ve yazılı yapılması, ileride açılacak davada ayıbın süresinde bildirildiğinin ispatını kolaylaştırır.

Dayanak Mevzuat

  • Türk Borçlar Kanunu m. 219-231 (Satıcının ayıba karşı tekeffül borcu)
  • Türk Ticaret Kanunu m. 23 (Ticari satışlarda muayene ve ihbar yükümlülüğü)
  • Türk Borçlar Kanunu m. 231 (Zamanaşımı)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.