← Tüm Makaleler
7 Kasım 2026
Ticaret Hukuku

Acentelik Sözleşmesi Nedir?

Ticaret Hukuku

Acentelik Sözleşmesi Nedir?

Av. Hakan Yıldız · Gebze / Kocaeli

Kısa Cevap: Türk Ticaret Kanunu m. 102 uyarınca ticari acente, bir sözleşmeye dayanarak belirli bir yer veya bölge içinde sürekli olarak bir ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmeyi veya bunları o işletme adına yapmayı meslek edinen, ancak o işletmeye hizmet akdiyle bağlı olmayan bağımsız bir tacirdir. Acentelik sözleşmesi, müvekkil işletme ile acente arasındaki hak ve yükümlülükleri, ücretlendirmeyi, münhasırlığı ve sona erme koşullarını düzenler.

Detaylı Açıklama

Acentenin Tanımı ve Temel Özellikleri

TTK m. 102/1 acenteyi şöyle tanımlar: ticari mümessil, ticari vekil, satış memuru veya işletmeye bağlı diğer bir sıfatla hareket etmeksizin, bir sözleşmeye dayanarak belirli bir yer veya bölge içinde sürekli olarak bir ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmeyi veya bunları o işletme adına yapmayı meslek edinen kişi, ticari acentedir. Bu tanımdan acentenin üç temel özelliği çıkar: bağımsızlık (acente, müvekkil işletmenin işçisi veya organı değildir; kendi işyerine, kendi ticari örgütlenmesine sahiptir), süreklilik (acentelik ilişkisi tek seferlik bir işlem değil, kalıcı bir iş birliğidir) ve aracılık veya temsil (acente, müvekkil adına sözleşme müzakere eder veya bizzat müvekkil adına sözleşme akdeder).

Acente, tacir sıfatını taşır ve kendi nam ve hesabına çalışan bağımsız bir işletmedir; bu özelliği onu, işverenin emir ve talimatlarına bağlı olarak çalışan ticari temsilci veya ticari vekilden (TBK m. 547, 551) ayırır. Acentelik sözleşmesi kural olarak yazılı şekle bağlı değildir, ancak uygulamada ispat kolaylığı sağlaması için yazılı yapılması tercih edilir.

Acentenin Türleri

Uygulamada acentelik ilişkileri iki ana başlıkta toplanabilir. Aracı acente (vasıta acenteliği), müvekkil işletme ile müşteri arasındaki sözleşmenin kurulmasına yalnızca aracılık eder; sözleşmeyi bizzat kendisi akdetmez, tarafları bir araya getirir ve sözleşmenin kurulmasını kolaylaştırır. Sözleşme akdeden acente (temsil yetkili acente) ise, müvekkilinden aldığı yetkiye dayanarak müşteri ile sözleşmeyi doğrudan müvekkil adına ve hesabına imzalar. Sigorta acenteleri, araç bayii acenteleri, turizm acenteleri gibi sektörel acentelik türleri de günlük hayatta en çok rastlanan uygulama örnekleridir.

Acentenin Borçları

TTK m. 104 ve devamı hükümlerine göre acente, müvekkilinin menfaatlerini gözetmek, onu bilgilendirmek, müvekkilinin talimatlarına uymak ve özenle çalışmak zorundadır. Acente, kendisine ulaşan sipariş ve teklifleri geciktirmeden müvekkiline bildirmeli, piyasa koşulları, rakip faaliyetleri ve müşteri taleplerindeki değişiklikler hakkında müvekkilini zamanında haberdar etmelidir. Acente ayrıca, aksi sözleşmede öngörülmedikçe, müvekkilinin izni olmadan rakip işletmeler adına da acentelik yapamaz; bu, sözleşmeden kaynaklanan bir sadakat ve rekabet yasağı yükümlülüğüdür.

Müvekkilin Borçları

Müvekkil işletme, acenteye TTK m. 113 ve devamı hükümleri çerçevesinde ücret (komisyon) ödemek, acentenin faaliyetini sürdürmesi için gerekli belge, numune, fiyat listesi gibi bilgi ve dokümanları sağlamak, acente tarafından kendisine bildirilen işlemler hakkında makul süre içinde kabul veya ret cevabı vermek zorundadır. Komisyon, kural olarak acentenin aracılık ettiği veya bizzat akdettiği her işlem için, o işlemin müvekkil tarafından ifa edilmiş olması şartıyla hak edilir; taraflar sözleşmede komisyon oranını, hesaplanma usulünü ve ödeme zamanını serbestçe belirleyebilir.

Münhasır (Tekel) Bölge Hakkı

Taraflar, acenteye belirli bir bölgede münhasırlık (tek yetkili olma) hakkı tanıyabilir; bu durumda müvekkil, o bölgede başka bir acente tayin edemez ve doğrudan da satış yapamaz. Sözleşmede münhasırlık açıkça öngörülmemişse, acentenin bölgesinde başka acenteler de faaliyet gösterebilir. TTK m. 104/2, bölgesi içinde yapılan işlemler için, bu işlemlere bizzat aracılık etmemiş olsa da acenteye komisyon hakkı tanıyan bir düzenleme içerir; bu, "bölge komisyonu" olarak bilinir ve münhasırlık hakkının pratik sonuçlarından biridir.

İlgili Mevzuat Maddesi

Türk Ticaret Kanunu m. 102/1: "Ticari mümessil, ticari vekil, satış memuru veya işletmenin çalışanı gibi işletmeye bağlı bir hukuki konuma sahip olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak belirli bir yer veya bölge içinde sürekli olarak ticari bir işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmeyi veya bunları o işletme adına yapmayı meslek edinen kimseye ticari acente denir."

Bu tanım, acentelik ilişkisinin kurucu unsurlarını (bağımsızlık, süreklilik, aracılık/temsil) ortaya koyar ve uygulamada bir ilişkinin acentelik mi, yoksa iş sözleşmesi mi olduğunun tespitinde başvurulan temel kıstası oluşturur.

Dayanak Mevzuat

  • Türk Ticaret Kanunu m. 102 (Acentenin tanımı)
  • Türk Ticaret Kanunu m. 104 (Acentenin borçları ve bölge komisyonu)
  • Türk Ticaret Kanunu m. 113-121 (Ücret ve diğer hak ve borçlar)
  • Türk Borçlar Kanunu m. 547, 551 (Ticari temsilci ve ticari vekil ile karşılaştırma)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınıza özgü değerlendirme için bir avukatla görüşmeniz önerilir.